Kitakujo 

Biologio / éltilmo

Enkonduko

àrgisamkâjti(#1) fotosintezo kunmetaĵo el árgi kaj samkâjti "sintezo"
áwno(#2) histo Keĉ.: away(#3) + n
bebuaheni(#4) fekundigo derivaĵo el prefikso, buaho "frukto" kaj sufikso
ćomêleso(#5) planktono kunmetaĵo el na-ćóma "flosi", el ćómo "floso" kaj êleso "organismo"
dábi(#6) naturo Lit.: dabà 'Natur, Art und Weise, Charakter' ("naturo, maniero, karaktero"), Ltv.: daba 'Natur' ("naturo")
êlaso vivaĵo derivaĵo el na-êla kaj sufikso
êleso(#7) organismo kunmetaĵo el na-êla "vivi" kaj na-ésa "esti"
êlpátri vivkondiĉo kunmetaĵo el na-êla "vivi" kaj pátri "kondiĉo"
éltilmo(#8) biologio derivaĵo el élta "vivi" kaj -ilmo "-scienco"
gnéso(#9) sekso Irl.: gnéas
hhújsu(#10) Mong.: хүйс [xüjs]
hoacéjo(#11) fosilio kunmetaĵo el hoa- "ŝanĝi; fariĝi" kaj céjo "roko", varianto de tési "roko"
rúmko(#12) ĉelo kvazaŭdiminutivo el rúmu "ĉambro"
samkâjti sintezo kunmetaĵo el sam- "kune; sil-, sin-, sim-", na-kâja "meti" kun pseŭdosufikso
zômo(#13) medio ablaŭta varianto de zémi "tero"

Plasmoj / úskori

Por la diversaj biologiaj sencoj de "plasmo" ekzistas kelkaj terminoj.

Termino Senco Etimo Modelo
Enkonduko
éltusko plasmo(#1) el na-élta "vivi" Tag.: kaphay 'plasma' ("plasmo"), el sangkap kaj buhay)
Specifaj
kjárnusko nukleoplasmo el kjárni "nukleo" Tag.: butudkaphay
rúmkusko ĉelplasmo, citoplasmo el rúmko "ĉelo" Tag.: silidkaphay
vérusko plasmo, sangoplasmo el véri "sango" Ger.: Blutplasma, Isl.: blóðvökvi (el blóð 'blood' ("sango") kaj vökvi 'liquid' ("likvo"))

Substancoj

àserdimbélko(#1) hemoglobino kunmetaĵo el varianto áser- (el ásri), dim- "ruĝ-" kaj bélko "proteino"
asrigúljino(#2) kunmetaĵo el ásri "sango", gúljo "globo" kaj -in-
bélko proteino el béla "blanka" kun k el Pl.: białko, Ma.Sor.: běłk
jajbélazi(#3) kunmetaĵo el mallongigo jaj- "ovo", béla "blanka" kaj ázi "substanco"
bewdríźo(#4) enzimo kunmetaĵo el mallongigo bew- "en-" kaj dríźi "gisto"
jóćkjárna ékśo ribonuklea acido kunmetaĵo el jóć-(#5) "ribo-", kjárno "nukleo", ékśo "acido"
jóćozi ribozo kunmetaĵo el jóć-(#5) "ribo-" kaj sufikso
pajáŋjóćkjárna ékśo deoksiribonuklea acido kunmetaĵo el pa "sen", jáŋ- "oksi-", jóć-(#5) "ribo-", kjárno "nukleo", ékśo "acido"
pajáŋjóćozi deoksiribozo kunmetaĵo el pa "sen", jáŋ- "oksi-", jóćozi(#6) "ribozo"

Trajtoj

hualuja fruktoza, fruktohava derivaĵo el hua- "frukto" kaj sufikso
huatlena senfrukta derivaĵo el hua- "frukto" kaj sufikso
stéjra sterila Gr.: στείρος [steíros]
súbra fekunda Ind.: subur

Verboj

na-êla(#1) vivi Fin.: elää
na-élta(#2) Hung.: élet
na-fársa(#3) perei Isl.: farask(#L), farast(#L2)
na-kálma morti el kálmo, el Fin.: kalma
na-móra Lat.: mori
na-r¸ája Ain.: rai(#L), ライ [ray(#W)]

Vidu ankaŭ la ĉapitrojn bestoj, fungoj, plantoj.

Al la sekva ĉapitro
Kreita 30.09.2023, ŝanĝita 12.09.2026